musical instrument

ดนตรีไทย ประเภทเครื่องเป่า

ดนตรีไทย musical instrument ประเภทเครื่องเป่า

เครื่องดนตรีไทย ประเภทเครื่องเป่า musical instrument คือ เครื่องที่เป่าให้บังเกิดเสียง ได้แก่ ขลุ่ย ปี่ แคน แตร และสังข์ โดยที่แต่ละชนิดยังแบ่งย่อยออกไป โดยในบทความนี้เราจะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับเครื่องเป่านี้กัน 

เรียนรู้เรื่อง musical instrument ประเภทเครื่องเป่า มีอะไรบ้าง

  • ขลุ่ย

 ถ้าพิจารณารูปร่างลัทษ ณะของขลุ่ยแล้ว น่าจะเป็นเครื่องตนตรีที่เก่าแก่ที่สุดชนิดหนึ่งจากหลักฐานที่พบขลุ่ยในหีบศพภรรยาเจ้าเมืองไทยที่ริมฝั่งแม่น้ำฮวงโห มีหลักฐานจารึกศักราชไว้ไม่ต่ำกว่า 2,000 ปี 21 แสดงว่าขลุ่ยต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 2,000 ปีมาแล้ว ขลุ่ยเป็นเครื่องเป่าไม่มีลิ้นที่ทำจากไม้รวกปล้องยาว ๆ ด้าน น้าเจาะรูเรียงกัน 7 รู สำหรับนิ้วปิดเปิดเพื่อเปลี่ยนเสียง ขลุ่ยไม่มีลิ้น แต่มี ดาก ดากเป็นไม้ต่างหากอีกขึ้นหนึ่ง เหลา

ให้เป็นท่อนกลม ๆ ยาวประมาณ 2 นิ้ว ใช้สอดลงไปอุดตอนปากของขลุ่ย แล้วบากด้านหนึ่งของดากจะมีช่องสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ ที่เรียกว่า “ปากนกแก้ว” ให้ลมส่วนหนึ่งผ่านออกทำให้ขลุ่ยมีเสียงดัง ลมอีกส่วนหนึ่งจะวิ่งทะลุลงไปปลายขลุ่ยประกอบกับนิ้วที่ปิดเปิดบังดับเสียงเกิดเป็นเสียงสูงต่ำตามที่ต้องการ  โดยขลุ่ยที่ทำจากไม้รวกปัจจุบันมีราคาแพงขึ้น เพราะไม่รวกชนิดที่ใช้ทำขลุ่ยมีน้อยลงและต้องใช้เวลาในกา รแกะขลุ่ย (การทำขลุ่ย) มาก จึงหันมาใช้วัสดุต่าง ๆ โดยเฉพาะท่อพลาสติก เช่น ท่อเอสล่อน แล้วเจาะรูเข้า ทำได้รวดเร็วกว่า ขลุ่ยสำหรับฝึกหัดในปัจจุบันจึงเป็นขลุ่ยจากท่อพลาสติกมากกว่า ถ้าได้ขลุ่ยที่ทำจากไม้รวกที่ใด้ขนาดน้ำหนักและแห้งสนิท ประกอบกับดากดี ๆ แล้ว จะได้ขลุ่ยที่มีเสียงไพเราะมาก ขลุ่ยมีหลายชนิด คือ ขลุ่ยเพียงออ เป็นขลุ่ยที่มีเสียงปานกลางมีขนาดกลาง คือ ยาวประม่าณ 45 ชม. กว้างประมาณ 4 ซม. 

ใช้ในวงเครื่องสาย วงมโหรี วงปี่พาทย์ไม้นวม และวงปี่พาทย์ตึกดำบรรพ์ เป็นเครื่องตนตรีที่น่าส่งเสริมให้ฝึกหัดกันมาก ๆ เพราะราคาไม่แพงรูปร่างกะทัดรัด นำติดตัวไปได้สะดวก เสียงไพเราะผู้สนใจจะฝึกได้ไม่ยากนักและในส่วนของขลุ่ยหลีบ มีชื่อเต็มว่า ขลุ่ยหลีบเพียงออ ใช้เป่าคู่กับขลุ่ยเพียงออ ซึ่งลักษณะของขลุ่ยชนิดนี้มีขนาดที่เล็กและสั้นกว่าขลุ่ยเพียงออ สำหรับลักษณะของตัวขลุ่ยนั้นใช้ไม้รวกขนาดเล็กปล้องสั้น ๆ เสียงจึงแหลมสูงกว่าขลุ่ยเพียงออ ใช้ในวงเครื่องสายวงมโหรี วงปี่พาทย์ไม้นวม เช่นเดียวกันแต่เป็นวงเครื่องคู่ หรือ เครื่องใหญ่

ซึ่งยังมีขลุ่ยอู้ เป็นขลุ่ยขนาดใหญ่ที่สุด ต้องใช้ไม้รวกลำใหญ่ปล้องยาวทำ ขลุ่ยชนิดนี้จึงมีเสียงทุ้มต่ำมากและมีเสียงคล้ายหออู้ จึงเรียก ขลุ่ยคู้ เคยใช้ในวงเครื่องสายวงใหญ่ แต่เนื่องจากหาขลุ่ยและคนเป่าได้ยากขึ้น จึงไม่นำมาผลมวงในระยะหลังนี้ จะพบบ้างในวงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ ดังที่ ศจ.ตร.อุทิศ นาคสวัสดิ์ กล่าวว่า “แต่เดิมในวงเครื่องสายวงใหญ่มักจะใช้ลุ่ย 3 เลา คือ ขลุ่ยหลีบเปาเสียงแหลม ขลุ่ยเพียงออเปาเสียงธรรมดา และขลุ่ยอู้เป่าเสียงต่ำ แต่เดี่ยวนี้ขลุ่ยอู้ชักจะหายไป คงเหลือแต่ขลุ่ยเพียงออกับขลุ่ยหลีบเท่านั้น” 

  • ปี่

 ปี่เป็นเครื่องเป๋าที่มีลิ้น เป็นเครื่องคนตรีไทยโบราณอีกชนิดหนึ่ง อาจารย์ธนิตอยู่โพธิ์ ได้ให้ความเห็นว่า “ปี่เห็นจะเป็นเครื่องดนตรีของไทยแท้ และเป็นเครื่องเป๋าที่ซาวไทยเรารู้จักประดิษฐ์ขึ้นใช้มาแต่ก่อนเก่า เพราะวิธีเป๋าและสักษ ณะการเจาะรู ไม่เหมือนหรือซ้ำแบบกับเครื่องเป่าของชาติใด ๆ” 30 ปีเจาะกลวงตลอด  ตอนบนเป็นช่องเล็กกว่าตอนปลายช่องบนสำหรับใส่ กำพ พวด ที่มีสิ้นปีผูกติดอยู่ กำพวดทำด้วยโลหะ ยาวประมาณ 5 ชม. เป็นท่อลมกลวงเสียบติดกับตัว ตอนบน นสุดของกำพวดมีสิ้นปีที่ทำด้วยใบตาลซ้อนกัน 4 ชั้น ผูกติดอยู่ เวลาเป๋าต้องเป๋าให้ลมแทรกผ่านสิ้นปีผ่านทำพวดลงไปยังตัวปี่ตัวปี่เจาะรู 6 รู ให้นิ้วเปิดปิดบังคับเสียงสูงต่ำตามต้องการ ปี่มีหลายชนิด เช่น ปี่นอก ปี่กลาง ปี่ใน และ ปี่อ้อ เป็นต้น

  • แคน และ โหวด

 เครื่องดนตรีทั้ง 2 ชนิดนี้ เป็นเครื่องเป่าพื้นเมืองของชาวอีสานเหนือ ที่ใช้ไม้ซางขนาดต่าง ๆ กันเป็นลูกแดนและลูกโหวด ประกอบกันเข้าเป็นตัวแคนและโหวด แคนเป็นสัญลักษณ์ของภาศอีสาน เป็นเครื่องเป๋ามีสิ้นโลหะ เสียงเกิดจากลมผ่านสิ้นโลหะไปตามลำไม้ที่เป็นลูกแดน การเป๋าแดนต้องใช้ทั้งเบำาลมเข้าและดูดลมออกด้วย จึงเป่ายากพอสมควร แคนมีหลายขนาด บางขนาดมีเสียงประสานอยู่ด้วย แคนมีหลายประเภทตามจำนวนลูกแคน คือ แคนหก แคนเจ็ด แคนแปด และ แคนเก้า เป็นต้น

  • โหวด

 มีรูปร่างคล้ายบั้งไฟ มีหลายขนาด ทำด้วยไม้ซางขนาดต่าง ๆ กันประกอบกันเข้าใช้เป็นเครื่องเป่า เวลาเป่าหมุนโหวดให้ลมผ่านไปตามลูกโหวดขนาดต่าง ๆ พร้อมกันไป เสียงจะออกมาไพเราะมาก เป็นเครื่องตนตรีพื้นบ้านของชาวอีสาน โดยเฉพาะในจังหวัดสุรินทร์ 

ดังที่อาจารย์กมล เกตุสิริได้เขียนไว้ในเรื่องประเพณีเก่าชาวสุรินทร์ว่า ” โหวดเครื่องเป่าเป็นเพลงของเด็กเลี้ยงวัวเลี้ยงควายชาวสุรินทร์และบางจังหวัดใกล้เคียง เป็นเครื่องดนตรีตึกดำบรรพ์อย่างเดียวกับที่มีในกรีกโบราณที่เรียกว่า Pan Pipe”

  •  แตร 

เป็นเครื่องเป๋าที่ทำด้วยโลหะ มี 2 ชนิด คือ แตรงอน เป็นแตรที่ใช้ในพระราชพิธีเกียรติยดเท่านั้น ทำด้วยโลหะชุบเงิน ตัวแตรทำเป็นท่อนเป่า และท่อนลำโพงสวมต่อกัน มีขนาดยาวรวมกันประมาณ 50 ซม. ปากลำโพงกว้าง 7 ชม. ใช้แตรงอนร่วมกับสังข์ และแตรฝรั่ง แตรฝรั่ง คือ แตรทรัมเป็ทของตะวันตก ใช้ในพระราชพิธีร่วงกับแตรงอนและสังข์เป่า เป็นเครื่องเป่าที่ใช้หอยทะเลชนิดหนึ่ง เจาะก้นหอยให้เป็นรูเป่า ใช้ปากเป่า ใช้ในพิธีพราหมณ์ที่รับจากอินเดีย ซึ่งในปัจจุบันมักใช้ในพระราชพิธีร่วมกับแตรงอน และแตรฝรั่ง เป็นต้น

 

หากต้องการอ่านเรื่องอื่นๆเพิ่มเติม คลิกที่นี่

หรือ ที่นี่