family and change

ครอบครัวและการเปลี่ยนแปลง

ครอบครัวและการเปลี่ยนแปลง family and change

เรื่องของครอบครัวและการเปลี่ยนแปลง family and change  เป็นประดิษฐกรรมหรือวัฒนธรรมที่มนุษย์สร้างขึ้นมา โดยนักมานุษยวิทยาบางคน อาทิเชน Bronislow  Malinowski ให้ความเห็นว่า มนุษย์สร้างครอบครัวขึ้นมาโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อตอบสนองความต้องการด้านการสืบพันธุ์ของตนเอง จึงทำให้ครอบครัวดำรงอยู่จนทุกวันนี้ แต่วัฒนธรมต่าง ที่มนุษย์สร้างขึ้นมาไม่มีวัฒนธรมใดที่อยู่คงที่ มันจะต้องมีการปรับเปลี่ยนตัวเองเพื่อให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมที่มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาครอบครัวที่มนุษย์สร้างขึ้นมาก็เช่นกัน ตั้งแต่อดีตกาลก็มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบโครงสร้าง และหน้าที่ เพื่อให้เข้ากับสภาพแวดล้อมทางด้านต่าง ๆ มาจนถึงปัจจุบัน

แนวคิดเกี่ยวกับวิวัฒนาการของครอบครัว family and change ในศตวรรษที่ 19

Lewis Henry Morgan (1818 – 1881 ) นักกฎหมายชาวอเมริกัน ซึ่งภายหลังได้กลายมาเป็นนักมานุษยวิทยาที่มีชื่อเสียงได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับวิวัฒนาการของรูปแบบครอบครัวตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน และได้เสนอผลงานของเขาในปี ค.ศ. 1870 ซึ่งชี้ให้เห็นว่ารูปแบบหรือโครงสร้างของครอบครัวจะมีการเปลี่ยนแปลงสัมพันธ์กับเทคโนโลยีการผลิตเพื่อหาเลี้ยงชีพของมนุษย์

จะเห็นว่า ครอบครัวที่มีขนาดเล็กหรือครอบครัวหน่วยกลางจะปรากฎใน 2ระบบ คือ ระบบที่มนุษย์ยังล้าหลังต้องล่าสัตว์และเก็บหาอาหารจากธรรมชาติเพื่อยังชีพ และในระบบที่มนุษย์มีความเจริญอย่างเต็มที่ คือ ระบบอุตสาหกรรมในสังคมล่าสัตว์และเก็บหาอาหาร ครอบครัวเล็กหรือครอบครัวหน่วยกลางเป็นรูปแบบพื้นฐานขององค์กรทางสังคม กลุ่มสังคมจะมีขนาดเล็กประกอบด้วยครอบครัวเล็ก 4 – 5ครอบครัว อพยพร่อนเร่ไปตั้งถิ่นฐานเป็นการชั่วคราวกระจัดกระจายอยู่ในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง ไม่มีการยึดถือในกรรมสิทธิ์ที่ดิน ไม่มีการแบ่งแยกชนชั้นและไม่มีกลุ่มผู้นำเป็นทางการ 

ในลักษณะของการแบ่งงานมีบ้างเล็กน้อยตามเพศ คือ ผู้ชายมีหน้าที่ล่าสัตว์ และผู้หญิงมีหน้าที่เก็บหาอาหาร การรวมกลุ่มกันเป็นขนาดเล็กนี้เป็นการปรับตัวเพื่อให้เข้ากับสภาพแวดล้อม ทำให้การยังชีพดำเนินอยู่ได้อย่างพอเพียงต่อความต้องการ

 ปัจจุบันสังคมแบบนี้เหลืออยู่น้อยมากต่อมามนุษย์ได้เริ่มมีการปรับเปลี่ยนวิถีการดำเนินชีวิตจากล่าสัตว์และเก็บหาอาหารมาเป็นผลิตอาหารเอง โดยการเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์เพื่อใช้ในการยังชีพ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อประมาณหนึ่งหมื่นปีที่ผ่านมา มนุษย์จึงมีการตั้งหลักแหล่งดาวรมากขึ้น มีการสร้างที่พักอาศัย เพาะปลูก เลี้ยงสัตว์ ความผูกพันกับที่ดินเพิ่มมากขึ้น 

ความต้องการแรงงานชวยในการเกษตรฯมีมากขึ้น จะเป็นอย่างไร

 ขนาดของครอบครัวก็ขยายใหญ่ขึ้นเป็น Extended family ซึ่งครอบครัวขยายขนาดใหญ่จะประกอบด้วยครอบครัวเล็กหรือครอบครัวหน่วยกลางหลาย ๆ ครอบครัวมาอยู่รวมกัน โดยมีสายสัมพันธ์กันทางเครือญาติ ดังนั้น ครัวเรือนจึงมีขนาดใหญ่ การเคลื่อนย้ายที่อยู่อาศัยมีน้อยมีการจำแนกการปกครองตามลำดับชั้นไว้อย่างชัดเจน ภายในกลุ่มครอบครัวจะมีการแบ่งงานตามอายุและเพศ ส่วนใหญ่เพศชายจะมีอำนาจมากกว่าเพศหญิง ซึ่งถูกกำหนดให้ทำหน้าที่ดูแลบ้าน เลี้ยงดูเด็ก

ต่อมาเกิดการปฏิบัติด้านอุตสาหกรรมเมื่อราวศตวรรษที่ 18 ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีในการผลิตอาหารจากระบบเกษตรกรรมไปสู่แบบอุตสาหกรรม นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงรูปแบบครอบครัว จากครอบครัวชยายใหญ่มาสู่แบบครอบครัวเล็กหรือ ครอบครัวหน่วยกลาง เพราะระบบการผลิตแบบอุตสาหกรรมไม่ต้องการแรงงานเด็กในการผลิตและไม่ต้องการแรงงานจำนวนมาก แต่ต้องการแรงงานที่มีคุณภาพหรือมีฝีมือเฉพาะด้าน (specialist)

มนุษย์เริ่มออกจากครอบครัวไปทำงานตามโรงงานเพื่อรับค่าจ้างตอบแทน ค่าครองชีพสูงขึ้นขนาดของครอบครัวก็ค่อย ๆ เล็กลง เพื่อปรับตัวให้เข้ากับระบบการผลิตแบบอุตสาหกรรมความแตกต่างระหว่างครอบครัวหน่วยกลางในระบบเศรษฐกิจแบบล่าสัตว์และเก็บหาอาหารกับในระบบอุตสาหกรรม คื ในระบบเศรษฐกิจแบบล่าสัตว์และเก็บหาอาหารครอบครัวจะมีส่วนร่วมและสัมพันธ์กับกลุ่มซน (band) หรือเผ่าอย่างแนบแน่นจนเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม ส่วนในระบบอุตสาหกรรม ความผูกพันต่าง ๆ จะแนบแน่นเฉพาะภายในครอบครัวหน่วยกลางเท่านั้น

 แม้ว่าครอบครัวใน 2 ระบบนี้ จะคล้ายคลึงกันในด้านโครงสร้างก็ตามซึ่งแนวคิดนี้ของมอร์แกนปัจจุบันได้ถูกปฏิเสธจากนักมานุษยวิทยารุ่นใหม่ว่า ไม่เป็นจริงเสมอไปที่รูปแบบของครอบครัวจะมีการเปลี่ยนแปลงเป็นขั้นตอน หรือเป็นเส้นตรงตามเทคโนโลยีการผลิตเพื่อการยังชีพ เพราะในปัจจุบัน ครอบครัวเล็กในสังคมล่าสัตว์ และเก็บหาอาหารก็ยังพบอยู่ในบางพื้นที่ของโลก ดังนั้น รูปแบบของครอบครัวจึงน่าจะปรับเปลี่ยนรูปแบบไปตามสภาพแวดล้อมของตนเองในแต่ละท้องถิ่น แต่อย่างไรก็ตามข้อเสนอหลักของเขาที่เชื่อมโยงรูปแบบของครอบครัวกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและเศรษฐกิจยังได้รับการยอมรับว่าถูกต้องตามหลักเหตุผล

 

หากต้องการอ่านเรื่องอื่นๆเพิ่มเติม คลิกที่นี่

หรือ ที่นี่